Een goede spanningsboog is voor elk verhaal onmisbaar, of je nu een romantisch verhaal of een horror schrijft. Spanning in je verhaal is wat je lezer geboeid houdt en wat ervoor zorgt dat die bladzijde na bladzijde van je boek omslaat en niet kan wachten tot je duidelijk maakt hoe de personages alle problemen in vredesnaam gaan oplossen. Het conflict is een cruciaal verhaalelement dat van invloed is op de mate van spanning die je verhaal heeft.
Het conflict is de strijd die je protagonist voert om zijn of haar verlangen te vervullen.
Van introductie naar ontknoping
De spanningsboog van een verhaal gaat meestal ongeveer zo:
Deze ‘boog’ geeft de klassieke verhaalstructuur weer. Tijdens de introductie wordt duidelijk wie de belangrijkste personages zijn, waar het verhaal begint en wat er ongeveer speelt. Dan gebeurt er iets belangrijks, de aanzet, waardoor je personages actie ondernemen en ze de ‘berg’ gaan bewandelen richting de climax, waar alles samenkomt. Vervolgens neemt de spanning weer wat af als ze de ‘berg’ afdalen en het boek eindigt met een ontknoping in het nieuwe leven van je personages.
Op deze klassieke structuur bestaan veel variaties. Daar ga ik in deze blog verder niet op in, maar ik gebruik deze klassieke structuur wel om duidelijk te maken hoe het conflictverloop gaat. Het conflict ontstaat namelijk bij de aanzet en duurt voort tot en met de climax, waarna duidelijk wordt hoe de reis naar het oplossen van het conflict je protagonist(en) heeft beïnvloed.
Ontstaan van het conflict in je verhaal
Wat is nu het conflict? Het conflict is de strijd die je protagonist voert om zijn of haar verlangen te vervullen. Het is de uitdaging waar hij of zij mee geconfronteerd wordt op weg naar het doel.
Dat hoeft geen letterlijke strijd te zijn, met wapens o.i.d., maar het kan zich ook op een andere manier uiten, zowel extern, intern als interpersoonlijk (zie conflictvoorbeelden).
Voor je personage voelt het echter wel als een strijd. Beeld je maar eens in dat je iets heel graag wilt, maar er van alles in de weg staat om dat te bereiken. Dat kan frustrerend zijn, je verdrietig maken en zelfs leiden tot een gevoel van wanhoop.
Een verlangen hoeft niet altijd te zijn dat iemand iets probeert te krijgen. Het kan ook zijn dat iemand juist probeert om een ongewenste situatie te voorkomen of eraan te ontsnappen. Een wens voor het allerbeste haarproduct kan iemand ook aanzetten om tot actie over te gaan. Of wat dacht je van het voorkomen van een aanval van een haai tijdens een paar baantjes in de zee?
Zonder conflict is je verhaal niet spannend. Als je personage tenslotte niets nastreeft dat belangrijk is voor hem, gebeurt er ook niks. Heeft hij wel een belangrijk doel, dat gezien de gebeurtenis en het karakter van je personage heel logisch en begrijpelijk is, maar staat er van alles in de weg om daar te komen, dan ontstaat er een natuurlijke spanning. Het schuurt, het voelt niet lekker, er is een behoefte die niet wordt vervuld en zelfs de lezer verlangt ernaar dat de protagonist zijn verlangen bereikt. De lezer vraagt zich dan af: gaat hij er ooit komen? Gaat hij ooit zijn doel bereiken?
Tijdens de introductie van je verhaal moet al duidelijk worden wat je personage belangrijk vindt. Misschien is dat pluisvrij haar. Misschien is dat veiligheid voor een kind. Of misschien is dat een wereld waarin het leven prettiger is. Met dank aan de aanzet (in het Engels ook wel mooi de inciting incident genoemd), een belangrijk moment waarop het leven van je personage plotsklaps verandert, ontstaat er in je personage een groot verlangen naar iets. Het kan zijn dat haar haarbos ineens megapluizig wordt, waardoor ze verlangt naar het pluisvrije haar dat ze eens had. Of dat een kind wordt ontvoerd, waardoor je protagonist alles op alles gaat zetten om zijn kind te redden. Wat het ook is, deze belangrijke gebeurtenis, de aanzet, vindt plaats binnen de eerste paar hoofdstukken van je boek.
De aanzet zorgt ervoor dat je opbouw naar de climax begint. Dat is het conflictverloop, eindigend in het moment suprême: de climax. Om van die climax een spetterend hoogtepunt te maken, moet allereerst je conflict sterk staan. Zoals ik eerder zei, gebeurt er dus ergens aan het begin iets belangrijks dat ervoor zorgt dat je personage een verlangen krijgt, een wens, een doel. Dat kan er als volgt uitzien:
Aanzet:
Het populairste meisje van de klas, Marieke, gaat op weg naar school. Ze stapt naar buiten, in de regen, en ziet dan in de reflectie van het raam dat haar keurig gestylede haar abrupt verandert in een pluizenbos. O nee, zo kan ze niet op school aankomen! Dan zal zij ineens degene zijn die wordt gepest …
Verlangen:
Voordat de eerste les begint, wil Marieke haar nette coupe terug.
Conflict:
Hoe kan Marieke haar haren pluisvrij krijgen én naar school reizen door de regen zonder haar coupe aan te tasten?
In dit voorbeeld zijn er eigenlijk twee belangrijke conflicten: haar pluizige haar weer goed en op tijd stylen terwijl ze daar heel weinig tijd voor heeft, én haar coupe netjes houden in de regen totdat ze op school is aangekomen. Gaandeweg kunnen er obstakels ontstaan, die ook weer conflicten met zich meebrengen. Zo kan het zijn dat Mariekes stijltang stukgaat. Ze kan dit theoretisch zelf repareren, maar weet niet hoe ze dit moet doen. Dat levert een innerlijk conflict op: Marieke moet zichzelf een vaardigheid aanleren die ze niet bezit. Hoe gaat ze dat doen?
Er kunnen dus meerdere conflicten in het verhaal zijn en toch is het allereerste conflict het belangrijkste: dit eerste conflict zal gedurende het hele verhaal een rol spelen. Het is de stuwende kracht achter het verhaal, die de acties en beslissingen van personages beïnvloedt en de primaire spanningsbron vormt.
Tip! Het is belangrijk voor de lezer om te weten wat er voor je personage op het spel staat. Als er niets op het spel staat, zal je personage geen actie ondernemen. Zorg er dus voor dat het aan het begin al duidelijk is wat je personage verliest als ze de verkeerde keuze maakt of als het conflict niet wordt opgelost. Komen er snel meer en grotere obstakels bij, waardoor het conflict steeds moeilijker op te lossen is, dan creëer je spanning en zal je lezer er meer moeite mee hebben om je boek weg te leggen.
Voorbeelden van conflict in je verhaal
Er zijn meerdere niveaus waarop het conflict van je personage kan bestaan, zowel in de binnenwereld van je personage als in de buitenwereld.
1. Intern conflict
- Bewust onbekwaam: je personage weet dat hij iets niet kan en wil of moet deze uitdaging overwinnen. Bijvoorbeeld: hij moet een diepe afgrond over en heeft alleen een lang stuk touw, maar kan nog niet touwlopen.
- Onbewust onbekwaam: je personage reageert anders dan ze wil, zonder dat ze zelf begrijpt waarom. Bijvoorbeeld: ze staat aan het altaar, klaar om met de liefde van haar leven te trouwen. Ineens krijgt ze hartkloppingen en voordat ze het weet, rent ze gillend de kerk uit.
- Overtuiging of vooroordeel: een oude, vrome vrouw komt per ongeluk vast te zitten in een mannelijke stripclub vanwege een sneeuwstorm. Strippers vindt ze walgelijk, maar nu zal ze toch met deze overtuiging om moeten zien te gaan. Lukt haar dat?
Zo’n intern conflict kan op verschillende niveaus in een persoon bestaan: fysiek (bijv. niet kunnen touwlopen), emotioneel (bijv. omgaan met een relatiebreuk), mentaal (bijv. psychische problemen overwinnen) of spiritueel (bijv. twijfels hebben over het geloof).
2. Extern conflict
- Personage tegen een natuurkracht: je personage ziet bijvoorbeeld een tsunami naderen of zit vast op zee.
- Personage tegen de maatschappij: hij raakt in conlict met de regering of een bepaalde macht of meerderheid van de samenleving.
- Personage tegen een goddelijke oppermacht.
3. Interpersoonlijk conflict
- Personage tegen personage: je hoofdpersonage strijdt tegen een ander personage. Bijvoorbeeld held tegen schurk.
- Personage streeft naar een personage: je protagonist gaat op zoek naar een ander personage. Bijvoorbeeld een man zoekt zijn lang geleden verdwenen broer.
- Personage beëindigt de relatie met een personage: bijvoorbeeld je hoofdpersonage neemt afscheid van haar oude functie en daarmee van haar werkgever.
Deze drie niveaus van conflict kunnen allemaal voorkomen in één verhaal. Het is zelfs zo dat het intern conflict eigenlijk altijd voorkomt in een verhaal, anders is er geen sprake van personageontwikkeling. De ene keer komt dat intern conflict duidelijker naar voren dan de andere keer.
Zo is het waarschijnlijk wel duidelijk dat Marieke haar haren pluisvrij wil hebben, omdat ze bang is om anders gepest te worden of buiten de groep te vallen, om niet langer het populaire meisje te zijn.
Waar verlangt jouw protagonist naar? Wat is zijn doel? Wat is de belangrijkste strijd die zij levert om dat doel te bereiken? Met andere woorden: wat is haar conflict?
Een lezer kan zich het beste met je personages identificeren als de conflicten die zij hebben herkenbaar zijn. Maak ze dus niet te groot en abstract, wees concreet en duidelijk. Je personage zoekt niet naar liefde in het algemeen, maar zoekt naar de liefde van één specifiek persoon.
De reis kan beginnen
Als het conflict is ontstaan, gaat je personage tot actie over. Zijn leven is niet meer hetzelfde en hij gaat zijn best doen om zijn verlangen te vervullen. De reis begint. Natuurlijk heeft hij niet een pagina later al zijn doel bereikt. Nee, je personage komt allerlei obstakels tegen die hem belemmeren om het conflict op te lossen. Ook dat zijn zowel obstakels binnen de persoon zelf, maar ook in de buitenwereld.
Obstakels:
In het eerdere voorbeeld werd een obstakel voor Marieke al duidelijk: haar stijltang gaat stuk. Hoe gaat ze dat obstakel overwinnen? Het internet wijst haar de weg, maar dan komt ze erachter dat ze niet de juiste spullen heeft. Ze moet naar de winkel, maar die is nog niet open. Gaat ze zitten wachten of besluit ze naar een vriendin te gaan om haar stijltang te lenen? Ze besluit het laatste, maar onderweg daarheen komt ze oog in oog met haar aartsrivaal, Jolanda. Jolanda kijkt gelijk naar haar pluizige haar – o nee, is Mariekes leven als populair meisje nu voorgoed voorbij …?
Sommige obstakels zal je personage overwinnen, maar het kan ook zijn dat er obstakels zijn die hij niet kan overwinnen. Zulke tegenslagen maken je verhaal nog interessanter en spannender. Want wat kan je personage dan doen? Maak het hem moeilijk! Hoe meer drama, hoe beter. Laat je personage falen en weer opkrabbelen, keer op keer. Zorg ervoor dat hij denkt zijn probleem nooit op te kunnen lossen, dat hij in een doodlopende weg is beland. Maak de situatie steeds frustrerender: het lijkt soms alsof hij zijn verlangen bereikt en dan blijkt het toch niet zo te zijn en lijkt hij verder weg te zijn dan ooit. Je personage is volledig tot wanhoop gedreven …
En dan ontstaat de climax, waar er eindelijk een oplossing komt.
Welke obstakels komt jouw personage tegen? Kijk ook eens op welk niveau ze bestaan: in de binnenwereld van je personage of in de buitenwereld of allebei? Dragen ze bij aan de ontwikkeling van je hoofdpersoon?
Elk obstakel heeft consequenties en daar zal je personage op reflecteren, zowel om de impact ervan te verwerken als om een nieuw plan te trekken. Zorg ervoor dat je ook deze tussenstukken goed uitwerkt en geloofwaardig houdt, passend bij het karakter van je personage.
Het conflict dreigt onopgelost te blijven
Vlak voor de climax zit je personage in een uitzichtloze situatie. Dit is het crisismoment. Haar verlangen zal nooit vervuld worden. Denkt ze – en dat denkt de lezer ook. Alles is misgegaan wat had kunnen misgaan en er is geen oplossing voorhanden. Je personage dreigt te verliezen …
Crisismoment:
Marieke heeft haar uiterste best gedaan om te voorkomen dat ze op school wordt uitgelachen vanwege haar haren. Ze is aan Jolanda ontsnapt, maar de consequentie was dat haar haarbos nóg pluiziger is geworden. En niet alleen dat, het zit ook nog eens in de klit en volledig door de war, alsof ze een of andere dakloze is die al jaren het haar niet heeft gekamd. De enige oplossing is zich thuis verschuilen en niet meer naar school gaan. Helaas komt ze daar haar halfblinde en superstrenge vader tegen, die haar linea recta naar school rijdt en haar voor de deur afzet – vlak voor haar hele klas, die staat te wachten op de bus voor een buitenschoolse activiteit. Ze stapt vol schaamte uit, haar vader scheurt weg en tot overmaat van ramp rijdt een auto achter haar door een diepe plas. Met een kletsnatte broek staat ze voor haar klas. Ze voelt zich miserabel, haar leven staat op instorten, de jongen op wie ze al die tijd een oogje heeft, lacht haar uit en zelfs haar beste vriendin komt niet naar haar toe om haar te helpen. Wat nu …?
Maak dit crisismoment erg. Erger dan je lezer kan vermoeden, maar wel geloofwaardig. Des te indrukwekkender is daarna de climax.
Het conflict komt ten einde
Je climax is het hoogtepunt van je hele boek. Dit is waar je al die tijd naartoe hebt gewerkt, hier komen alle beloften die je je lezer hebt gedaan tot vervulling. Geen enkele andere scène in je boek zou zo spannend en emotioneel beladen moeten zijn als deze.
De uitzichtloze situatie waarin je personage zich bevindt, wordt eindelijk opgelost. Probeer met vier dingen rekening te houden:
- Deze oplossing ligt niet voor de hand en is niet het eerste waar de protagonist mee komt.
- De oplossing is logisch, omdat je er eerder al zaadjes voor hebt geplant.
- De oplossing wordt aangedragen door de protagonist zelf en niet door een ander personage of element (dat laatste noemen ze ook wel deus ex machina).
- De oplossing kost je protagonist iets belangrijks, anders betekent de oplossing vrij weinig.
Natuurlijk kan het ook zijn dat blijkt dat er geen oplossing mogelijk is. Het conflict zal blijven bestaan, wat kan betekenen dat er een (gedeeltelijk) open einde is of dat het personage zich erbij neerlegt. Ook dan kan het verhaal waardevolle inzichten bieden en de lezer tevreden achterlaten.
Neem de tijd om de climax zich te laten ontvouwen, haast je er niet doorheen. Laat alles zien wat er gebeurt, zodat de lezer er helemaal in meegezogen wordt. Maak de climax memorabel, waardoor de lezer zich jaren later nog voor de geest kan halen wat er gebeurde.
Zo vond ik het einde van de Harry Potter-reeks memorabel, niet per se vanwege het laatste gevecht tussen Harry en Voldemort, maar vanwege één detail daarin (die ze helaas niet in de film hebben overgenomen): Harry schreeuwt ‘Expelliarmus’ en Voldemort roept ‘Avada kedavra’. Dit is volledig in lijn met de karakters en vanwege deze ‘goedaardige’ keuze van Harry kan hij uiteindelijk Voldemort verslaan. Een emotioneel moment, vond ik zelf.
Met andere woorden: maak van de climax van je verhaal een kippenvel-scène.
Geef je personage een inzicht dat eigenlijk onvermijdelijk is gezien het conflict dat ze heeft moeten oplossen en alle obstakels die ze heeft overwonnen.
Groei en het nieuwe normaal
De afbouw en ontknoping zijn de uitleiding van je verhaal. Je laat zien hoe je protagonist is gegroeid van de hele reis die hij heeft afgelegd en hoe hij zijn weg vindt in het nieuwe normaal. Groei komt niet zomaar uit de lucht vallen, dus zorg ervoor dat dit logisch volgt op wat je personage heeft meegemaakt. Geef je personage een inzicht dat eigenlijk onvermijdelijk is gezien het conflict dat ze heeft moeten oplossen en alle obstakels die ze heeft overwonnen.
Je zorgt er bij de ontknoping dus voor dat:
- het personage duidelijk is gegroeid en een nieuwe inzicht heeft in het leven of iets anders wat zij belangrijk vindt. Overigens hoeft dit inzicht niet pas aan het eind duidelijk te worden, maar kan het ook zo rond de climax worden verkregen.
- deze groei niet uit de lucht komt vallen, maar duidelijk voortkomt uit alle pijn die ze onderweg heeft ervaren.
- het inzicht niet is gegeven door een ander personage en je protagonist dit klakkeloos accepteert.
Is er een uitkomst, dan is er ook impact op je personage. Je personage zal aan het begin en het eind van de reis niet dezelfde persoon zijn. Het conflict van je verhaal draagt dus uiteindelijk bij aan:
- het tonen van hoe een personage in elkaar steekt, wat ook naar voren komt in crisismomenten.
- zijn groei, zijn ontwikkeling.
- wie hij uiteindelijk wordt.
Samenvatting
Ik hoop dat het nu duidelijk voor je is hoe belangrijk het is dat je het conflict in je boek goed uitwerkt. Hierbij nog in het kort:
Vanaf de aanzet tot aan de ontknoping is er sprake van een conflict, dat zowel in de binnenwereld van het personage kan bestaan als in de buitenwereld. Dit conflict houdt in: de strijd die je personage moet leveren om zijn of haar verlangen te kunnen vervullen. Bij de aanzet is het conflict helder en vanaf daar begint de reis die je personage aflegt om het conflict op te lossen. Onderweg zijn er allerlei obstakels die zij moet overwinnen en tegenslagen waar zij mee om moet zien te gaan.
Vlak voor de climax, waar er eindelijk een oplossing komt (of definitief blijkt dat er nooit een oplossing zal komen), vindt er een crisismoment plaats. Je personage zit in een absoluut dieptepunt en heeft geen idee hoe zij uit deze vreselijke situatie kan raken, hoe zij ooit haar verlangen zal vervullen en het conflict zal oplossen.
En dan komt de climax, waar ze een geloofwaardige en voor de hand liggende oplossing bedenkt die toch verrassend is. Het is geen gemakkelijke oplossing, want het kost je protagonist wel iets. Vervolgens komt de cooldown, probeert je personage om te gaan met het nieuwe normaal en wordt duidelijk in hoeverre ze is gegroeid en wat deze hele reis haar heeft gebracht en gekost.
En Marieke dan?
Wil jij ook weten hoe het afloopt met Marieke? Dan heb ik helaas slecht nieuws: dit verhaal is nog niet geschreven. Voel je vrij om ermee aan de haal te gaan 😉 Bij deze neem ik afstand van mijn copyright op Marieke en haar pluizenbos.
Waar verlangt jouw protagonist naar?
Is het je duidelijk hoe belangrijk het is om het conflict helder op papier te zetten? Soms helpt het om dit van tevoren duidelijk te maken, soms kom je erachter tijdens het schrijven en vergt het vooral wat finetunen.
In welk deel van je proces je ook zit, als je hulp nodig hebt, ben ik er voor je.
info@rowanduin.nl
Snel reactie
0643243374
Altijd blij vragen te beantwoorden
Waar verlangt jouw protagonist naar?
Is het je duidelijk hoe belangrijk het is om het conflict helder op papier te zetten? Soms helpt het om dit van tevoren duidelijk te maken, soms kom je erachter tijdens het schrijven en vergt het vooral wat finetunen.
In welk deel van je proces je ook zit, als je hulp nodig hebt, ben ik er voor je.